ردیاب سیم و کابل و لوله

در این مطلب می خواهیم به بررسی عملکرد ردیاب سیم و کابل و لوله بپردازیم . اینکه از چه قسمت هایی تشکیل شده است و هر قسمت چه وظایفی را دارد . البته باید به این نکته هم توجه کنیم که در تجهیزات مرتبط با سیم و کابل ها علاوه بر ردیاب سیم و کابل , تستر کابل شبکه هم وجود دارد اما کاربرد این دو وسیله بسیار با هم متفاوت می باشد و در مکان های مختلفی مورد استفاده قرار می گیرد . در واقع به کمک این دستگاه می توان بدون آسیب زدن به عایق کابل , تخریب دیوار , حفاری می توان مسیر هادی را ردیابی کند.

 شما حتما باید به این نکته دقت کنید که از تجهیز مورد نظر خود در کجا می خواهید استفاده کنید تا دستگاه مناسب را تهیه بفرمایید

تفاوت تستر کابل شبکه و ردیاب سیم و کابل و لوله

همان طور که در بالا اشاره کردیم عملکرد تستر کابل شبکه و ردیاب سیم و کابل با هم متفاوت است . برای پیدا کردن مسیر و محل سیم و کابل پنهان شده در خاک و دیوار و در بعضی مدل ها لوله ها باید از ردیاب سیم و کابل و لوله استفاده کنیم . همچنین از این دستگاه می توان برای تشخیص قطعی در سیم و کابل و محل آن استفاده کرد .

 اما تستر کابل شبکه برای بررسی وضعیت سیم بندی کابل های شبکه و تشخیص مشکلاتی مانند قطعی، جابه‌جایی زوج‌ها یا اتصال نادرست به کار می‌رود. پس به هیچ عنوان از هیچ کدام از این دو دستگاه به جای دیگری نمی توان استفاده کرد .

 قسمت های تشکیل دهنده ردیاب سیم و کابل

یک ردیاب سیم و کابل از دو قسمت اصلی فرستنده ( Transmitter ) و گیرنده ( Receiver ) تشکیل شده است . به طور خلاصه می توان گفت که فرستنده اقدام به فرستادن سیگنال AC روی سیم یا کابل مورد نظر می کند و گیرنده با نزدیک شدن به مسیر احتمالی کابل , به دنبال پیدا کردن سیگنال فرستاده شده از طرف فرستنده می باشد تا در صورت فعال شدن صدای بوق در گیرنده مسیر قطعی سیم یا کابل را پیدا کند .

در ادامه به طور جزیی تر فرستنده و گیرنده و نحوه کارکرد آنها را بررسی می کنیم :

1. فرستنده ( Transmitter یا تونر ) : همان طور که در قسمت قبلی به اختصار اشاره شد فرستنده با ارسال سیگنال ( از طریق تماس مستقیم یا القای غیر مستقیم ) به کابل یا سیم مورد نظر , می تواند شرایط لازم برای شناسایی آن سیم یا کابل را فراهم می کند . به این صورت که سیگنال اعمال شده از طرف فرستنده به سیم یا کابل دارای ولتاژ و جریان می باشد . جریان میدان مغناطیسی و ولتاژ میدان الکتریکی ایجاد کند . البته که ما با جریان AC و ولتاژ AC سر و کار داریم و میدان مغناطیسی متغیر اطراف کابل ناشی از جریان AC و میدان الکتریکی متناوب ناشی از تغییر ولتاژ کابل با محیط اطراف آن برای کمک به شناسایی مسیر توسط گیرنده اهمیت بالایی دارد که در ادامه مورد بررسی قرار می گیرد.

در صورتی که بخشی از سیم یا کابل مورد نظر قابل رویت باشد و بقیه قسمت های کابل زیر خاک یا در دل دیوار پنهان شده باشد , با استفاده از Test Leads یا پراب های فرستنده که به آن سیم یا کابل وصل می کنیم می توان سیگنال روی سیم یا کابل بفرستیم تا گیرنده آن سیگنال را ردیابی کند و مسیر آن کابل را تشخیص دهد .

در ادامه در مورد فرستنده مفاهیمی مثل TONE , CONT , Test Leads را به طور خلاصه مرور می کنیم .

TONE :  منظور از TONE همان سیگنالی هست که فرستنده روی مسیر کابل می فرستد تا در ادامه گیرنده با شناسایی آن , مسیر کابل ( قسمت های مدفون در خاک یا دیوار ) را به درستی ردیابی کند .

CONT : از تست CONT برای بررسی پیوستگی سیم یا کابل می توان استفاده کرد . منظور از قابلیت تست Continuity ( یا به اختصار CONT ) این هست که آیا سیم یا کابل در طول مسیر دچار قطعی شده است یا پیوستگی دارد .

Test Leads / لید تست: همان سیم‌ها یا پراب‌هایی هستند که فرستنده را به سیم یا کابل موردنظر متصل می‌کنند.

2. گیرنده ( Receiver ) : وظیفه اصلی گیرنده همان طور که بارها عنوان شد شناسایی سیگنال فرستاده شده روی سیم یا کابل توسط فرستنده است که به کمک نزدیک کردن پراب های آن , می توان مسیر آن سیم یا کابل را شناسایی کرد .

این نکته را باید بدانیم که گیرنده یک ردیاب سیم و کابل از حسگرهای مختلف تشکیل شده است . حسگر در واقع به عنوان بخشی از پراب های گیرنده ردیاب سیم و کابل می باشد که با شناسایی میدان های ایجاد شده اطراف سیم و کابل به ردیابی مسیر آنها کمک می کند . 

ماهیت هر کدام از این حسگرها با هم متفاوت می باشد و الزاما یک کار را انجام نمی دهند . یک حسگر ممکن است برای تشخیص میدان الکتریکی و دیگری برای میدان مغناطیسی مورد استفاده قرار بگیرد .

گیرنده می تواند بسته به طراحی دستگاه با استفاده از یک یا چند حسگر , با تشخیص میدان الکتریکی یا مغناطیسی ایجادشده در اطراف هادی، سیگنال مربوط به کابل را شناسایی کرده و با حرکت دادن گیرنده در امتداد مسیر، امکان دنبال کردن مسیر کابل برای تشخیص موقعیت یا جهت هادی را فراهم می‌کند. 

در مورد گیرنده هم چند موضوع را باید در ادامه بررسی کنیم :

دکمه Test : به‌طور کلی، دکمه Test روی گیرنده برای فعال‌کردن حالت تست/بررسی سیگنال یا عملکرد گیرنده استفاده می‌شود؛ اما عملکرد دقیق آن به مدل دستگاه بستگی دارد.در بعضی مدل‌ها برای بررسی وجود سیگنال یا تست کابل استفاده می‌شود و در بعضی مدل‌ها ممکن است عملکرد متفاوتی داشته باشد.

سوییچ چرخشی : برای خاموش و روشن کردن دستگاه و تنظیم میزان حساسیت یا عملکرد گیرنده مورد استفاده قرار می گیرد . منظور از تنظیم حساسیت گیرنده این هست که مشخص کنیم دستگاه با چه شدتی به میدان مغناطیسی ناشی از سیگنال جریان در کابل واکنش نشان دهد .

مثلا اگر حساسیت بالا باشد دستگاه به سیگنال های ضعیف تر و کابل های عمیق تر در زمین واکنش خوبی نشان می دهد البته که ممکن است نویز و سیگنال های مزاحم بیشتری هم شناسایی شود . اما در مورد حساسیت کم نسبت به سیگنال های قوی می تواند واکنش خوبی نشان دهد البته که نویز کمتری هم وجود خواهد داشت .

در نتیجه اگر در یک محیط چندین کابل و منبع نویز وجود داشته باشد، با کم کردن حساسیت می‌توان محدوده تشخیص را محدودتر کرد تا پیدا کردن کابل موردنظر راحت‌تر شود.

پوشش باتری : محل قرار گیری باتری گیرنده 

گوشی یا اسپیکر : شاید این مهم ترین قسمت یک گیرنده باشد که صدای سیگنال ردیابی شده توسط گیرنده از آن پخش می شود . هرچه کابل به مسیر واقعی آن سیم یا کابل نزدیک تر شود صدای تون قوی تر و واضح تری از اسپیکر گیرنده پخش می شود .

نکته : ممکن است برای شما این سوال پیش آمده باشد که در همه موارد ما به بخشی از سیم یا کابل دسترسی نداریم تا با اتصال پراب های فرستنده به آن سیگنال بفرستیم و این احتمال وجود دارد که کل سیم یا کابل زیر خاک یا در دل دیوار باشد . در این حالت نحوه شناسایی سیم یا کابل متفاوت می باشد . 

در حالتی که هیچ نقطه ای از کابل در دسترس نباشد , می توانیم از ردیاب هایی استفاده کنیم که قابلیت القای سیگنال را بدون اتصال مستقیم دارند . در این حالت فرستنده با القای سیگنال روی کابل ( به طور غیر مستقیم ) , باعث ایجاد میدان مغناطیسی در اطراف کابل می شود . در نهایت گیرنده با نزدیک شدن به مسیر کابل آن سیگنال را دریافت کند و صدای بوق از اسپیکر گوشی خارج شود . هر جا که به مسیر کابل نزدیک تر شده باشد صدای بوق قوی تر به گوش می رسد .

پس در نهایت جمع بندی این است که گیرنده را روی سطح زمین حرکت می‌دهیم و با بررسی شدت سیگنال، مسیر کابل را پیدا می‌کنیم .در عمل، شکل میدان، عمق کابل، نوع کابل، فرکانس فرستنده، حساسیت گیرنده و حتی نحوه قرارگیری پروب روی نتیجه تأثیر دارند.

ویژگی های ردیاب سیم و کابل

تا اینجا در مورد فرستنده و گیرنده و مراحلی که برای شناسایی سیم یا کابل در عمق های مختلف در زیر زمین یا دیوار طی می شود مفصل باهم صحبت کردیم . در ادامه به بررسی چند ویژگی مهم دیگر در ردیاب ها می پردازیم 

1. ردیابی محل شکستگی و بررسی پیوستگی مسیر یا وجود قطعی در آن : ردیاب می‌تواند با تشخیص سیگنال، مسیر یک کابل را دنبال کرده و در برخی شرایط محل قطعی یا نقطه پایان آن را نیز مشخص کند. پس بررسی پیوستگی مسیر و پیدا کردن قطعی در طول مسیر در این مورد بررسی می شود . 

2. ردیابی محل لوله ها و جریان آب در زیر زمین : این ویژگی را نمی توان به همه ردیاب های سیم و کابل تعمیم داد و حتما در مورد مدل های مختلف باید بررسی شود که این امکان وجود دارد یا نه . چرا که مثلا ممکن است شرایط برای لوله فلزی یا غیر فلزی فرق داشته باشد . 

در سیم و کابل همان طور که بارها اشاره کردیم سیگنال فرستاده شده از طرف فرستنده در طول مسیر سیم یا کابل حرکت می کند تا گیرنده آن را شناسایی کند اما در لوله آب این اتفاق نمی افتد و معمولا چنین سیگنالی در لوله آب حرکت نمی کند . البته فلزی بود یا نبودن لوله آب قطعا تاثیر مهمی دارد چرا که به طور مثال در لوله فلزی با روش القایی امکان فرستادن سیگنال در طول مسیر وجود دارد . اما در لوله پلاستیکی به دلیل عدم رسانایی به راحتی قابل ردیابی نیست .

در مورد ردیاب سیم و کابل مثل خیلی از ابزارهای انداز گیری مورد استفاده در صنعت برق می توان ویژگی های متفاوتی را نام برد . از جمله می توان به ویژگی Auto Power off اشاره کرد که در صورت عدم استفاده از دستگاه برای یک مدت مشخص , برای ذخیره انرژی و عدم خرابی باتری دستگاه خاموش می شود .

همچنین با توجه به اینکه ممکن است در بسیاری از موارد  از ردیاب سیم و کابل در محیط هایی که نور کمی دارد استفاده شود یک دستگاه حرفه ای معمولا دارای ویژگی Auto Back light می باشد که به کاربر در این موارد کمک می کند .

نکات ایمنی لازم برای استفاده از ردیاب سیم و کابل

1. رعایت نکات ایمنی در مورد کار با مدار برق دار

در هنگام اتصال فرستنده به سیم و کابل و فرستادن سیگنال بهتر است برای رعایت ایمنی بهتر , بی برق کردن مدار معمولا انتخاب بهتری از لحاظ رعایت ایمنی هست . البته که بعضی از دستگاه ها با رعایت نکات ایمنی لازم و توجه به رده ایمنی (CAT ) و محدوده ولتاژ مجاز امکان استفاده در مدار برق دار را هم دارند و البته رعایت روش اتصال صحیح .

پس می توانیم در نهایت اعلام کنیم که در صورت امکان، کار روی مدار بی‌برق ایمن‌تر است؛ اما ردیاب‌های مخصوص مدارهای برق‌دار می‌توانند با رعایت محدوده و دستورالعمل سازنده، روی مدار برق‌دار نیز استفاده شوند

2. دور نگه داشتن دستگاه از رطوبت , ضربه , گرد و غبار شدید

ضربه و گردوغبار هم می‌توانند به بدنه، حسگرها، اتصالات یا عملکرد دستگاه آسیب بزنند. البته رطوبت هم در بسیاری از مواقع برای دستگاه های اندازه گیری مشکل ساز می شود .

استفاده از ردیاب سیم و کابل

برای استفاده از ردیاب سیم و کابل مرحله به مرحله پیش می رویم .

1. در این مرحله کابل مورد نظر از سایر کابل های متصل به تابلو برق جدا کرده و دو گیره ( قرمز و مشکی ) فرستنده را به دو سر کابل و زمین ( یا 2 رشته کابل ) وصل می کنیم تا امکان ارسال سیگنال فرستنده روی کابل وجود داشته باشد . 

2 . بررسی سلامت عملکرد فرستنده از طریق فعال کردن دکمه خاموش روشن فرستنده که اگر چراغ چشمک زد, فرستنده آماده ارسال سیگنال هست